Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu

Boyun ağrısı, günümüzde pek çok kişinin zaman zaman yaşadığı ve çoğunlukla "bir yerden tutuldu" ya da "masa başında çok oturdum" diyerek geçiştirdiği bir şikâyettir. Ancak bazı durumlarda boyun ağrısının ardında çok daha derin bir neden yatabilir: servikal dar kanal, yani tıbbi adıyla servikal stenoz.

Servikal Dar Kanal Nedir?

Omurga, içinden omurilik ve sinir köklerinin geçtiği bir kanal barındırır. Bu kanal; boyun bölgesinde, yani servikal bölgede çeşitli nedenlerle daralırsa omurilik ve sinirler baskı altına girer. Bu tabloya servikal stenoz adı verilir.

Kanal daralması tek başına bir hastalık değil, birden fazla sürecin sonucunda ortaya çıkan bir tablodur. Kimi zaman sinsi bir şekilde yıllarca kendini belli etmeden ilerler; kimi zaman ise ani bir hareket ya da küçük bir travmayla ciddi belirtilere yol açabilir.

Neden Olur?

En sık karşılaşılan neden yaşa bağlı dejenerasyondur. Omurlar arasındaki diskler zamanla su kaybeder, yassılaşır ve fıtıklaşabilir. Omur eklemlerinde kireçlenme (osteoartrit) gelişir, kemik çıkıntıları oluşur. Tüm bu değişiklikler kanal içindeki boşluğu giderek azaltır.

Bunların yanı sıra daha az sıklıkla şu nedenler de servikal stenoza yol açabilir: doğumsal olarak dar bir omurga kanalıyla dünyaya gelmek, romatoid artrit gibi inflamatuvar eklem hastalıkları, omurgayı etkileyen tümörler veya enfeksiyonlar ve geçirilmiş omurga ameliyatlarına bağlı skar dokusu oluşumu.

Belirtiler Nelerdir?

Servikal stenozu diğer boyun sorunlarından ayıran en önemli özellik, belirtilerin yalnızca boyunla sınırlı kalmamasıdır. Omurilik baskı altında kaldığında belirti, boyundan çok uzaktaki bir noktada ortaya çıkabilir.

• Boyun ve kol belirtileri: Boyun ağrısı ve sertliği, omuzdan ele yayılan ağrı, kolda uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük sıkça görülen yakınmalar arasındadır.
• Omurilik tutulumuna bağlı belirtiler: İşte bu nokta, servikal stenozu ciddi bir tıbbi tablo haline getiren kısımdır. Ellerde beceri kaybı (düğme ilikleyememe, kalem tutmakta güçlük gibi), yürüyüş bozukluğu ve denge sorunları, bacaklarda güçsüzlük veya ağırlık hissi, mesane ve bağırsak kontrolünde bozulma omurilik basısının önemli uyarı işaretleridir.

Bu belirtiler varsa zaman kaybetmeden bir nöroşirürji uzmanına başvurulması büyük önem taşır.

Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı süreci ayrıntılı bir hikâye dinleme ve nörolojik muayene ile başlar. Refleksler, kas gücü, his durumu ve yürüyüş değerlendirilerek omuriliğin ne ölçüde etkilendiğine dair ilk ipuçları elde edilir.

Görüntüleme yöntemleri arasında en değerli araç manyetik rezonans görüntüleme (MRI) dir. MRI; kanalın ne kadar daraldığını, omuriliğin ve sinir köklerinin basıya ne denli maruz kaldığını ve omurilikte hasar gelişip gelişmediğini net biçimde ortaya koyar. Kemik yapıyı değerlendirmek için bilgisayarlı tomografi (BT) ve dinamik hareketleri incelemek amacıyla direkt grafi de tanı sürecine katkı sağlar.

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Her servikal stenoz vakası aynı tedaviyi gerektirmez. Tedavi kararı; belirtilerin şiddeti, omurilik tutulumunun varlığı, hastanın genel sağlık durumu ve görüntüleme bulgularına göre şekillendirilir.

• Konservatif (Cerrahi Dışı) Tedavi: Omurilik tutulumunun olmadığı, yalnızca ağrı ve hafif his bozukluklarıyla seyreden vakalarda öncelikle konservatif yaklaşımlar denenir. Fizik tedavi ve egzersiz programları, boyun kaslarını güçlendirir ve postürü düzeltir. Ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar semptomları hafifletir. Epidural steroid enjeksiyonları ise özellikle sinir kökü baskısına bağlı kol ağrılarında etkili olabilir.
• Cerrahi Tedavi: Omurilik basısı bulguları, ilerleyici nörolojik kayıp, ciddi yürüyüş bozukluğu veya mesane-bağırsak sorunları varlığında cerrahi tedavi kaçınılmaz hale gelir. Konservatif tedaviye yanıt vermeyen dirençli ağrılar da ameliyat kararını gündeme getirebilir.

Cerrahi seçenekler arasında ön (anterior) yaklaşımla disk ve/veya kemik çıkıntısının çıkarılarak omurların birleştirildiği ACDF yöntemi, arka (posterior) yaklaşımla kanalın genişletildiği laminektomi veya laminoplasti gibi teknikler yer almaktadır. Hangi yöntemin uygulanacağına daralmanın yeri, düzeyi ve hastaya özgü koşullar göz önünde bulundurularak karar verilir.

Ne Zaman Acele Etmek Gerekir?

Aşağıdaki belirtiler geliştiğinde vakit kaybetmeden bir nöroşirürji uzmanına ya da acil servise başvurulmalıdır: ellerde belirgin güçsüzlük veya beceri kaybı, yürümekte ciddi güçlük, idrar veya dışkı kontrolünde ani bozulma, kollar veya bacaklarda giderek artan his kaybı. Bu bulgular, omuriliğin tehdit altında olduğuna işaret eder ve erken müdahale, kalıcı hasar riskini önemli ölçüde azaltır.

Sonuç

Servikal dar kanal, doğru değerlendirilmediğinde günlük yaşamı ciddi biçimde kısıtlayabilen, ancak zamanında ve doğru tedaviyle büyük ölçüde yönetilebilen bir tablodur. Boyun ağrısına eşlik eden kol ağrısı, elde beceri kaybı ya da yürüme güçlüğü gibi belirtiler yaşıyorsanız bu işaretleri göz ardı etmemenizi öneririm. Erken tanı, her zaman daha geniş bir tedavi seçeneği ve daha iyi bir sonuç anlamına gelir.

Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı, İzmir