Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu

Yaşam süresinin uzamasıyla birlikte omurga sorunları da giderek daha sık karşımıza çıkmaktadır. Özellikle kemik erimesi (osteoporoz) nedeniyle oluşan omurga çökme kırıkları, hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen bir sağlık problemidir. Bu yazıda, omurga kırıklarının tedavisinde başarıyla uygulanan iki modern yöntemi — kifoplasti ve vertebroplasti — sizler için anlaşılır bir dille anlatmak istiyorum.

Omurga Çökme Kırığı Nedir?

Omurga, üst üste dizilmiş kemik yapılardan (vertebra) oluşur. Kemik erimesi, tümör ya da travma gibi nedenlerle bu kemikler zayıflayabilir ve içe doğru çökebilir. Buna vertebral kompresyon kırığı ya da halk arasında bilinen adıyla "omurga çökme kırığı" denir.

Çökme kırıkları genellikle şu belirtilerle kendini gösterir:

• Sırtta ve belde şiddetli ağrı
• Boyda kısalma
• Öne doğru eğilme, kamburluk (kifoz)
• Günlük aktivitelerde belirgin kısıtlanma
• Ayakta durma ve yürümede zorluk

Bu kırıklar en sık 60 yaş üstü kadınlarda ve osteoporoz hastalarında görülür. Ancak kemiklere yayılmış kanser (metastaz) ya da yüksekten düşme gibi durumlarda genç hastalarda da ortaya çıkabilir.

Vertebroplasti Nedir?

Vertebroplasti, kırılmış omurga kemiğinin içine özel bir kemik çimentosu (PMMA) enjekte edilerek kemiğin güçlendirilmesi ve ağrının giderilmesi esasına dayanan minimal invaziv bir işlemdir. Halk arasında "omurga çimentosu" ya da "omurga dolgusu" olarak da bilinir.

İşlem Nasıl Yapılır?

Ameliyathane ortamında, hasta yüzüstü yatar pozisyondadır. Lokal anestezi ve hafif sedasyon uygulanır; yani hasta uyanıktır ancak ağrı duymaz. Skopi (röntgen) cihazı eşliğinde kırık omur belirlenir. Ciltte birkaç milimetrelik küçük bir kesi açılarak özel bir iğne ile kırık kemiğe ulaşılır. Ardından kemik çimentosu enjekte edilerek kırık kemik sağlamlaştırılır.

İşlem genellikle 30–45 dakika sürer. Hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu edilebilir.

Kifoplasti Nedir?

Kifoplasti, vertebroplastinin geliştirilmiş bir versiyonudur. Temel fark, çimento enjeksiyonundan önce kırık kemiğin içine özel bir balon yerleştirilmesi ve bu balonun şişirilerek çökmüş kemiğin yüksekliğinin düzeltilmesidir.

İşlem Adımları

1. Lokal anestezi altında iğne ile kırık omura girilir.
2. Küçük bir balon yerleştirilir ve şişirilir.
3. Balon sayesinde çökmüş kemik kaldırılarak eski yüksekliğine yaklaştırılır.
4. Balon çıkarılır ve oluşan boşluğa kemik çimentosu enjekte edilir.

Kifoplastinin vertebroplastiye göre en önemli avantajı, kemiğin yüksekliğini kısmen geri kazandırabilmesi ve kamburluk gelişimini önleyebilmesidir. Ayrıca balon sayesinde düşük basınçla çimento enjekte edildiğinden, çimentonun omurilik kanalına sızma riski daha düşüktür.

İki Yöntem Arasındaki Farklar

Özellik	Vertebroplasti	Kifoplasti
Balon kullanımı	Hayır	Evet
Yükseklik düzeltme	Sınırlı	Daha etkili
Çimento sızma riski	Nispeten yüksek	Daha düşük
Uygun hasta grubu	Eski kırıklar	Yeni kırıklar (özellikle ilk 4–6 hafta)
Kamburluk düzeltme	Sınırlı	Daha başarılı

Hangi Hastalara Uygulanır?

Kifoplasti ve vertebroplasti aşağıdaki durumlarda değerlendirilebilir:

• Osteoporoza bağlı omurga çökme kırıkları: En sık uygulama alanıdır. Kemik erimesi sonucu oluşan ağrılı kırıklarda etkili bir çözümdür.
• Kansere bağlı omurga kırıkları: Kemiklere yayılmış tümörler nedeniyle oluşan kırıklarda hem ağrı kontrolü hem de kemik güçlendirmesi amacıyla kullanılır.
• İlaç tedavisine yanıt vermeyen ağrılar: Ağrı kesiciler, korse ve yatak istirahati gibi konservatif yöntemlerle en az 3–4 hafta geçmesine rağmen ağrısı devam eden hastalarda uygulanabilir.

İşlem Sonrası Süreç

Bu işlemler minimal invaziv oldukları için iyileşme süreci oldukça kısadır:

• Hastaların büyük çoğunluğu işlemden birkaç saat sonra ayağa kalkabilir.
• Genellikle aynı gün veya ertesi gün taburcu olunur.
• Hastaların önemli bir kısmı işlem sonrası ilk günlerden itibaren ağrılarında belirgin azalma hisseder.
• Birkaç gün içinde günlük aktivitelere dönüş mümkündür.
• Ağır kaldırma ve zorlu fiziksel aktivitelerden birkaç hafta kaçınılması önerilir.

İşlemin Riskleri Var mı?

Her cerrahi işlemde olduğu gibi kifoplasti ve vertebroplastide de bazı riskler mevcuttur; ancak ciddi komplikasyon oranı oldukça düşüktür. Olası riskler arasında enfeksiyon, kanama, çimentonun çevre dokulara sızması ve çok nadir olarak sinir hasarı sayılabilir. Deneyimli ellerde ve uygun hasta seçimiyle bu risklerin büyük çoğunluğu minimize edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

• İşlem ağrılı mıdır? Lokal anestezi ve sedasyon altında yapıldığı için işlem sırasında ağrı hissedilmez. İşlem sonrası hafif bir ağrı olabilir; ancak bu genellikle basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.
• Her omurga kırığına uygulanabilir mi? Hayır. Kırığın türü, süresi, hastanın genel durumu ve eşlik eden hastalıklar değerlendirilmelidir. Hangi tedavinin uygun olduğuna mutlaka bir omurga cerrahı karar vermelidir.
• Kırıktan ne kadar süre sonra yapılmalıdır? En iyi sonuçlar kırığın ilk birkaç haftasında elde edilir. Özellikle kifoplastide, yükseklik düzeltmesinin başarılı olabilmesi için erken müdahale önemlidir. Altı ayı geçen kırıklarda başarı oranı düşebilir.
• Yaşlı hastalar bu işlemi tolere edebilir mi? Evet. Genel anestezi gerektirmemesi ve minimal invaziv olması nedeniyle, açık ameliyatı tolere edemeyecek yaşlı ve kronik hastalığı olan bireyler için özellikle uygun bir seçenektir.

Sonuç

Kifoplasti ve vertebroplasti, omurga çökme kırıklarında hastaların ağrılarını hızla gidermek ve yaşam kalitelerini yükseltmek için uygulanan güvenli ve etkili tedavi yöntemleridir. Açık ameliyat gerektirmemesi, kısa sürmesi ve hızlı iyileşme sağlaması bu yöntemlerin en önemli avantajlarıdır.

Özellikle kemik erimesi bulunan ve sırt-bel ağrısı çeken hastalarımın, şikayetlerini göz ardı etmemelerini ve erken dönemde bir omurga cerrahına başvurmalarını öneriyorum. Erken tanı ve zamanında müdahale, tedavinin başarısını doğrudan etkileyen en kritik faktördür.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tedavi kararları mutlaka uzman hekim muayenesi ve değerlendirmesi sonrasında verilmelidir.

Prof. Dr. Mehmet Şenoğlu — Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı